Thứ Năm, 8 tháng 10, 2009

Herta Müller - Người tha hương


Herta Müller - nhà văn người Đức, sinh tại Rumani năm 1953, vừa nhận được giải thưởng Nobel Văn học năm 2009, vì bà:

"nhờ tính cô đọng của thơ và tính thẳng thắn của văn đã vẽ nên phong cảnh của sự tha hương".

Trong nguyên bản:

"who, with the concentration of poetry and the frankness of prose, depicts the landscape of the dispossessed",

trong tiếng Đức:

„sie habe mittels Verdichtung der Poesie und Sachlichkeit der Prosa Landschaften der Heimatlosigkeit gezeichnet“,

Vnexpress thì dịch là:

"người, với sự tập trung, cô đọng của thơ ca và sự thẳng thắn của văn xuôi, đã miêu tả phong cảnh của mảnh đất bị tước quyền sở hữu".

Nhật báo Süddeutsche Zeitung gọi bà là "người thực tế đầy chất thơ" trong khi bà hay được coi là "nhà thơ mang chất chính trị". Tuần báo Spiegel chạy tít bà nhận được giải Nobel cho "vở chính kịch cuộc đời mình". Bà được tôn vinh vì cách sử dụng ngôn ngữ đầy sáng tạo và mang chất riêng, "người ta chỉ cần đọc nửa trang là biết đấy có phải là văn của Herta Müller hay không" - Peter Englund, người tuyên bố giải thưởng của Viện Hàn lâm Hoàng gia Thụy Điển nói.

Đề tài trong văn của Herta Müller là sự tha hương, đói, bị xa lánh, bị rượt đuổi trong những bức tranh gây ngạt thở và nhờ đó lại trở nên sống động. Những trải nghiệm của bà và gia đình dưới thời độc tài Ceausescu ở Rumani được bà dùng làm tư liệu cho các tác phẩm văn chương. Tiểu thuyết mới nhất Atemschaukel (2009, Rung rinh hơi thở - marcus tạm dịch) kể về một đề tài nhạy cảm: những người Rumani gốc Đức - như gia đình bà - bị đày ải sang Liên Xô sau chiến tranh thế giới thứ Hai. Cuốn sách nằm trong danh sách đề cử giải thưởng văn chương Đức năm nay sẽ được trao vào tuần tới tại hội chợ sách Frankfurt.

Ngay từ cuốn tản văn đầu tiên Niederungen (1984, Đất trũng - marcus tạm dịch), Herta Müller tả về cuộc sống nơi nông thôn của người thiểu số Đức ở Rumani, một cuộc sống không lấy gì làm lý tưởng dưới con mắt của một đứa trẻ. Bà chịu sự kiểm soát gắt gao của giới cầm quyền Rumani thời kỳ đó khi bị mật vụ theo dõi. Mãi tới năm 1987, bà cùng chồng được phép tới Tây Berlin và ở lại cho đến nay.

Reisende auf einem Bein (1989, Người du hành bằng một chân - marcus tạm dịch) là tập văn xuôi đầu tiên bà viết về sự lạ lẫm ở ngay quê hương mới Tây Berlin. Cuộc sống trong một chế độ toàn trị là đề tài trong cuốn tiểu thuyết Der Fuchs war damals schon der Jäger (1992, Con cáo hồi xưa đã là kẻ đi săn rồi - marcus tạm dịch). Cuốn Herztier (1994, Thú tâm - marcus tạm dịch) kể về cuộc sống của những người đối lập tại Rumani.

Vào những năm 90, Herta Müller là một trong số các nhà văn đã đi vào các trại tị nạn tại Đức để đọc sách của mình nhằm phản kháng lại tình hình thù ghét người nước ngoài. "Tôi không thể lẩn tránh và cũng không thể tự dối lòng, mà phải đối mặt với những gì mình nhìn thấy" - một phát biểu phù hợp với cách hành văn sắc sảo của bà.

Herta Müller hoàn toàn bất ngờ khi được tin giải thưởng: "Tôi vẫn chưa thể tin được" - bà cho biết. Nhà văn Đức Günter Grass - người đoạt giải Nobel năm 1999 chúc mừng bà, tuy rằng ông muốn nhà văn người Israel Amos Oz - nhân vật được dự đoán nhiều nhất về khả năng giành giải năm nay - được tôn vinh hơn.

Giải thưởng được trao cho Herta Müller trong bối cảnh thế giới chuẩn bị kỷ niệm 2o năm ngày bức tường Berlin sụp đổ đánh dấu sự kết thúc của bức màn sắt chia rẽ Đông Tây.

Herta Müller là người phụ nữ thứ 12 và là người viết tiếng Đức thứ 12 nhận giải thưởng danh giá này. Người viết tiếng Đức gần nhất được tôn vinh với giải Nobel là nhà văn nữ người Áo Elfriede Elinek năm 2004. Năm ngoái, giải thưởng Nobel Văn học cũng gây bất ngờ khi trao giải cho nhà văn Pháp Jean-Marie Gustave Le Clézio.

Giải Nobel Văn học trị giá 10 triệu Kronen Thụy Điển (trên 25 tỷ đồng) sẽ được trao vào ngày 10.12 tại Stockholm.

*********

Không biết bài này có báo tiếng Việt nào chịu đăng không. Chẳng biết gửi đi đâu khi thấy vài dòng tin sơ sài như trên Tuổi Trẻ, Vietnamnet, và Vnexpress thế này.

Update: Bài đã đăng trên trang Online của Sài Gòn Tiếp Thị, có sửa 1 từ "đày ải" thành "đưa" và cắt đoạn bức tường Berlin :)

2 nhận xét:

  1. mai có báo giấy rồi mới có bài dài hơn bác ạ, em cũng được nhờ viết mà chỉ có vài chục phút để kịp đưa in, câu của Viện Hàn lâm mình đành phải chọn giải pháp dịch an toàn, nhưng theo em bọn Đức hiểu luôn thành tha hương cũng không chuẩn - Viện Hàn lâm Thụy Điển chắc có tay nào chuyên nghĩ những cái câu đánh đố như thế thì phải

    bác có ưu thế tiếng Đức chịu khó giới thiệu thêm tác phẩm cho anh em tham khảo nhớ :)

    Trả lờiXóa
  2. Vâng, cũng vì tức khí thấy báo chí đưa tin sơ sài quá nên mới còng lưng làm cái bài này, cũng chỉ là muốn chia sẻ thôi ạ.

    Bài của bác đăng ở đâu đấy để còn ném đá hí hí.

    Trả lờiXóa