Thứ Sáu, 27 tháng 11, 2009

Điện ảnh Việt Nam: Chơi vơi nơi đáy giếng


LHP Việt Nam lần thứ 16 sẽ diễn ra tại thành phố Hồ Chí Minh từ ngày 8.12 – 12.12 với chủ đề „Vì một nền điện ảnh Việt Nam đổi mới và hội nhập“. Tiêu chí này chỉ là sự sao chép lại của chính nó từ LHP lần thứ 15 diễn ra cách đây hai năm. Sự trùng lặp này có thể bị đánh giá là nghèo nàn về ý tưởng, nhưng ở khía cạnh khác, nó thể hiện rõ tình hình của nền điện ảnh Việt Nam thời hiện tại: sự dậm chân tại chỗ, thích hô khẩu hiệu và thiếu định hướng rõ rệt.

Em muốn làm người nổi tiếng

Năm 2009 đánh dấu nhiều sự kiện của điện ảnh Việt Nam: bộ phim đầu tiên tham dự LHP Venice một cách chính thức (Chơi vơi – Bùi Thạc Chuyên), bộ phim thể loại nhạc kịch lần đầu tiên được sản xuất (Những nụ hôn rực rỡ - Nguyễn Quang Dũng), công nghệ phim 3D đầu tiên được đưa vào sử dụng tại rạp chiếu (Megastar). Tuy nhiên, chính những cái đầu tiên đó khiến ta phải tự hỏi, điện ảnh Việt Nam đang ở đâu?

Tại sao phải đợi đến tận 2009, điện ảnh Việt Nam mới có một phim thể loại nhạc kịch? Thì ra, sự đa dạng thể loại của nền điện ảnh đã gần như bị lãng quên trong suốt quá trình tồn tại 50 năm của điện ảnh cách mạng. Suốt nhiều thập kỷ sau khi đất nước thống nhất, các bộ phim vẫn chủ yếu cùng một thể loại nói về những hậu quả và di chứng của chiến tranh, đôi khi lồng vào những câu chuyện tình yêu. Với đề tài kiểu này, đạo diễn Nguyễn Thanh Vân từng giành Bông sen vàng cá nhân hai kỳ LHP liên tiếp 13 và 14 với các phim Đời Cát (1999) và Người đàn bà mộng du (2003). Nhiều năm sau, sự ra đời của các hãng phim tư nhân đã tạo điều kiện cho sự trình làng của phim võ thuật Dòng máu anh hùng (2007), và bây giờ, bộ phim nhạc kịch đầu tiên.

Việc rạp chiếu phim có công nghệ 3D là một tin vui cho khán giả, nhưng ngẫm lại, nó hoàn toàn phục vụ cho các siêu phẩm Hollywood và không mang tính thúc đẩy phim nội địa. Vì công nghệ làm phim của Việt Nam chưa có khả năng làm ra phim 3D trong nhiều năm tới đây. Rốt cục, điện ảnh Việt Nam muốn làm người nổi tiếng với những sự đầu tiên trong hy vọng đổi mới, nhưng những tin tức đó mang một thông điệp ẩn giấu phía sau: nền điện ảnh còn đang chơi vơi nơi đáy giếng nhìn lên bầu trời thế giới.

Trái tim bé bỏng giữa rừng đen

Năm 2002, đạo diễn Phạm Nhuệ Giang mang Thung lũng hoang vắng đến LHP Berlin dự mục Forum (Diễn đàn) và tự tin kể về lịch sử hơn 40 năm của điện ảnh cách mạng Việt Nam với cột mốc bộ phim Chung một dòng sông (1959) của đạo diễn Phạm Kỳ Nam – Hồng Nghi. Nhiều khán giả am hiểu điện ảnh thế giới ngơ ngác tự hỏi rằng có thật nền điện ảnh Việt Nam đã được lâu năm như thế? Dù ngay một năm trước đó, Forum đã dành một chương trình riêng cho điện ảnh Việt Nam với Chung cư (Việt Linh), Ai xuôi vạn lý (Lê Hoàng), Mùa ổi (Đặng Nhật Minh) và một số phim khác. Trước nay trên thế giới, nói đến điện ảnh Việt Nam, người ta thường chỉ biết đến cái tên Trần Anh Hùng với giải Sư tử Vàng LHP Venice cho Xích lô (1995). Nhưng Trần Anh Hùng không đại diện được cho điện ảnh Việt Nam, tất cả các phim của ông cho đến nay vẫn chưa được chính thức lưu hành trong nước. Sự tham gia LHP quốc tế của phim Việt Nam còn mang tính phát hiện và mỗi một bộ phim được lựa chọn chiếu ở các LHP đều trở thành một hiện tượng.

Ngoại trừ các phim của đạo diễn Việt Linh được phát hành ở Pháp, hầu hết những cố gắng phát hành phim Việt Nam ra quốc tế vẫn còn mang tính nhỏ giọt và gặp thất bại. Một số thành công nhỏ nhoi là nhờ vào mạng lưới người Việt ở nước ngoài, đặc biệt ở Mỹ giúp cho một số bộ phim của đạo diễn Việt Kiều được ra rạp ở dạng hẹp trong cộng đồng hay phát hành băng đĩa. Làm sao để hội nhập khi bước ra thế giới là rừng đen âm u ẩn giấu nhiều cạm bẫy và luật chơi mà nhà làm phim Việt Nam còn ngây thơ như cô bé quàng khăn đỏ với trái tim bé bỏng ngơ ngác giữa chốn rừng sâu?

Giải cứu thần chết

Khi tổng kết về LHP lần thứ 14 diễn ra tại Buôn Mê Thuột vào năm 2004, nhà bình luận Phan Xi Nê (báo Doanh nhân Sài Gòn) đã dùng câu nói của nhân vật Quỳ (Người đàn bà mộng du – Nguyễn Thanh Vân) „Có lẽ, tôi đã sống với người chết quá lâu“ để minh họa nền điện ảnh Việt Nam rệu rã cứ lay lắt sống mãi với tư duy làm phim cũ kỹ. Năm năm sau, vào 2009, điện ảnh Việt Nam cần được giải cứu khỏi thần chết vẫn còn đang ám ảnh mãi.

Bóng ma thần chết mỗi năm được hóa kiếp một lần duy nhất vào mùa phim Tết, khi vài phim ganh đua nhau một lượng khán giả quan tâm có hạn. Dù tự tin đến mấy, cho đến nay chưa có nhà phát hành phim nào dám đưa phim ra rạp chệch mùa phim này, trừ phi bắt buộc. Bẫy rồng (Lê Thanh Sơn) là phim đầu tiên hướng đến thị trường phim dịp lễ Giáng Sinh năm nay, dù sẽ phải đối đầu với không ít siêu phẩm Hollywood sẽ cùng ra mắt đợt này. Vừa ra rạp cách đây vài tuần, Chơi vơi (Bùi Thạc Chuyên) dù bị chính nhà phát hành Thiên Ngân xếp lịch chiếu không thuận lợi ở ngay sân nhà (chỉ tại rạp Nguyễn Du với hai suất chiếu sáng và trưa hàng ngày) đã tạo nên một bất ngờ nho nhỏ khi được khán giả quan tâm theo dõi và bình luận. Đây là hai ví dụ đáng khích lệ và đặt dấu ấn đầu tiên cho những cuộc giải cứu trong tương lai mà ta có quyền hy vọng là sẽ thành công.

Trong cuộc chiến có vẻ không cân sức để được sống một cách thật sự bằng chính nội lực của mình, nền điện ảnh Việt Nam cần dám đốt đi những huyền thoại bất tử của ngày hôm qua để không mãi phải tự hỏi: Bao giờ cho đến tháng Mười?

Diễn viên Bùi Bài Bình tại LHP Việt Nam 15: "Vì một nền điện ảnh Việt Nam đổi mới và hội nhập!"


(Bài đã đăng trên Sài Gòn Tiếp Thị. Bài ở đây đầy đủ hơn.)

23 nhận xét:

  1. Marcus mở luôn cuộc thi đếm tên phim trong bài này đi!

    Trả lờiXóa
  2. hehehe chơi luôn, bác Goldmund tài trợ giải thưởng nhé?

    Trả lờiXóa
  3. Bài viết hay quá! Cảm ơn Marcus!

    Trả lờiXóa
  4. Ừ, ai đúng mình tặng cho Nụ hôn thần chết!

    Trả lờiXóa
  5. Cũng bi quan nhỉ, chính ra tớ thấy mọi người đang có cái sự náo nức phim ảnh đấy chứ. Dẫu chưa có gì để show ra nhưng có lẽ sự đón đợi là tốt. Còn yêu thì người ta mới đón.

    Trả lờiXóa
  6. Tôi yêu bài viết này. :-)

    V.E.

    Trả lờiXóa
  7. giời ơi, cái hình cuối cùng là cái sân khấu của 1 LHP quốc gia đó ư? Tư duy tạo đẳng cấp từ vật chất của mặt bằng VN rõ ràng còn quá thấp.

    Trả lờiXóa
  8. À, à, tiệc chiêu đãi thôi. Nhưng cũng ko thể như vậy nếu đây là của 1 bộ trưởng.

    Trả lờiXóa
  9. Marcus ơi là marcus, sao không đọc blog của tui cho kỹ để rồi viết "Vừa ra rạp cách đây vài tuần, Chơi vơi (Bùi Thạc Chuyên) dù bị chính nhà phát hành Thiên Ngân xếp lịch chiếu không thuận lợi ở ngay sân nhà (chỉ tại rạp Nguyễn Du với hai suất chiếu sáng và trưa hàng ngày) đã tạo nên một bất ngờ nho nhỏ khi được khán giả quan tâm theo dõi và bình luận".

    CHƠI VƠI chiếu tại Megastar 4 suất/ngày (13g30, 15g45, 18g, 20g30) và tại Galaxy 3 suất 1 ngày (10g, 12g, 18g). Bình thường Galaxy ko có 2 suất 10g và 12g nên họ phải nhấn mạnh thêm rằng họ có thêm 2 suất 10g và 12g vì lịch phim của họ đã lên hết, họ khó chen phim thêm vào vì không có nhiều rạp như ở Megastar. thế nhưng các bạn làm báo ở ta vì muốn tạo thêm tình tiết éo le rằng phim nghệ thuật VN bị ngược đãi đã viết rằng Chơi Vơi chỉ chiếu 2 suất 10 và 12g ở Galaxy.

    Các bạn nhà báo muốn it1 người đi xem CV để các bạn còn có ý mà viết bài thế thôi.

    Trả lờiXóa
  10. không cần đọc blog phanxine cũng biết là Megastar chiếu nhiều giờ chứ, nhưng đây đang nói Galaxy cơ mà? Nhà phát hành mà để phim của mình chỉ có 2 suất tại rạp nhà như thế là không thể chấp nhận được.

    Trả lờiXóa
  11. Thiên Ngân khi thông báo mình là nhà phát hành của Chơi vơi đã nói: Chúng tôi có kế hoạch phát hành phim này theo cách đặc biệt từ trước đến nay chưa từng có.

    Kế hoạch kiểu gì mà phải lèn chen suất chiếu lên sáng với trưa? Hãy nhìn hai phim cùng ra rạp trong tuần với Chơi vơi: Cơ hội đổi đời và Chiến binh và tình sói. Chẳng lẽ hai cái phim kia xứng đáng hơn cho lịch chiếu đẹp?

    Tôi bất bình với kiểu phát hành này.

    Trả lờiXóa
  12. @Red: Cảm ơn bạn :)
    @Goldmund: Có vẻ nụ hôn thần chết của bác không đắt hàng lắm. :))
    @TQ: Em không bi quan, mà đang rất hy vọng. Cái sự náo nức phim ảnh em không biết là nó đang ở mức nào, theo kiểu a dua hay là quan tâm thực sự.
    @V.E.: Cảm ơn đã yêu bài viết. ("Em xin cảm ơn câu trả lời")
    @chú Ba: đang diễn văn nghệ quần chúng đó hic hic.

    Trả lờiXóa
  13. Bài viết ấn tượng. Khoái cách chơi chữ của Marcus.

    Trả lờiXóa
  14. Một năm mà phải xem dăm ba cái phim như "Đừng đốt" hay phim dựng từ kịch bản của Nguyễn Quang Lập thì nói thật là tôi không thiết sống nữa :)

    Trả lờiXóa
  15. Dưa Leo likes Nhị Linh's comment :))

    Trả lờiXóa
  16. Dĩ nhiên là cũng khoái bài của Marcus :D Coi bài này ở SGTT rồi, ai ngờ là Marcus viết :x

    Trả lờiXóa
  17. Mình không thích Phim VN những năm gần đây nên gần như không quan tâm, nhưng cũng phục bạn Marcus vì bài viết này.

    Ở VN có 3 thứ càng xem càng tức: Phim, Ca nhạc và bóng đá.

    Trả lờiXóa
  18. Marcus, bài viết sắc sảo với lối chơi chữ đáng sợ! Xem ra Megastar và Thiên Ngân là "nhân vật chính" trong nền điện ảnh VN hiện nay rồi. (Woa, Thiên Ngân vừa sản xuất, vừa phát hành phim!) Giám đốc của hai hãng này nên được mời làm diễn giả trong LHP. Việc đưa nền điện ảnh lên một bậc cao hơn phải có sự tham dự của nhà phát hành (mà ở Việt Nam họ cũng là chủ rạp, phải không Marcus?). Chiếu Chơi Vơi vào suất 10 giờ sáng thì cũng "ép" thật, ai có thể "chơi vơi" vào buổi sáng như vậy nhỉ? : ) Phát hành hiện nay cũng là một vấn đề nan giải đối với anh em làm phim ở Hoa Kỳ. Mình không thể đặt tất cả gánh nặng lên các đạo diễn và diễn viên.

    Trả lờiXóa
  19. @VMC, Dưa Leo, anh Phú: cảm ơn nhiều!
    @Nhị Linh: biết rồi, khổ lắm, nói mãi, chuyện xưa kết đi được chưa? :p
    @Ysa: Vâng, chắc chắn một nền điện ảnh muốn vận hành tốt được thì tất cả các khâu từ sản xuất đến phát hành và chủ rạp phải ngồi lại với nhau để tìm cách đưa nền điện ảnh ra khỏi đáy giếng. Những đại gia như Thiên Ngân hay Megastar chiếm lĩnh thị trường phát hành phim vì có rạp nhà, tiếng nói của họ phải được lắng nghe, nhưng đồng thời nhà quản lý cũng cần đưa ra những quy định nghiêm túc đối với họ để làm sao thúc đẩy điện ảnh nội địa. Ở đây thiếu một vai trò nhạc trưởng của Cục điện ảnh. Đáng lẽ cần tổ chức hội thảo đi thẳng vào vấn đề bức xúc của điện ảnh nước nhà với sự tham dự của các thành phần liên quan để tìm cách giải quyết thì họ đang dốc tiền vào những việc vô bổ như mời lãnh đạo cơ quan điện ảnh nước ngoài đến LHP vui chơi.

    Trả lờiXóa
  20. Đúng là bạn Marcus viết bài này hay thật.

    Trả lờiXóa
  21. Bài này hay, để dành đó 2 năm sau đổi tên phim xong là đăng lại được ngay.

    Trả lờiXóa
  22. comment của Tông Đơ cũng quá hay :))

    Trả lờiXóa
  23. @Ngọc Lan & Sờ: cảm ơn nhiều. Sao toàn khen bài hay mà không thấy khen người viết đẹp giai.

    Trả lờiXóa